Quy trình đặt ống thông tiểu: Khi nào cần và ai nên thực hiện?

Trong y khoa, thủ thuật đặt ống thông tiểu là một kỹ thuật phổ biến, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ bệnh nhân khi họ không thể tự tiểu tiện. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ quy trình đặt ống thông tiểu, khi nào cần thực hiện và ai mới là người đủ chuyên môn để tiến hành. Việc nắm rõ thông tin này giúp người bệnh và người nhà chuẩn bị tâm lý, giảm lo lắng, đồng thời hạn chế nguy cơ biến chứng.

Đặt ống thông tiểu là thủ thuật cần kiến thức giải phẫu, kỹ năng và tuân thủ vô trùng

Khái niệm và mục đích đặt ống thông tiểu

Ống thông tiểu (urinary catheter) là một ống mỏng, dẻo, thường làm từ silicone hoặc latex, được đưa qua niệu đạo vào bàng quang nhằm dẫn lưu nước tiểu ra ngoài.

Mục đích của việc đặt ống thông tiểu bao gồm:

• Giúp bệnh nhân không thể tự đi tiểu thoát nước tiểu ra ngoài.
• Thu thập mẫu nước tiểu vô trùng để xét nghiệm.
• Theo dõi lượng nước tiểu trong quá trình điều trị, đặc biệt ở bệnh nhân nặng.
• Hỗ trợ trong phẫu thuật, thủ thuật y khoa cần kiểm soát bàng quang.

Khi nào cần đặt ống thông tiểu?

Việc đặt ống thông tiểu không phải lúc nào cũng được chỉ định. Các trường hợp thường cần đến thủ thuật này gồm:

• Bí tiểu cấp tính: Thường gặp ở bệnh nhân phì đại tuyến tiền liệt, chấn thương cột sống, hoặc rối loạn thần kinh bàng quang.
• Sau phẫu thuật: Nhất là các ca phẫu thuật vùng bụng, khung chậu hoặc kéo dài nhiều giờ, cần kiểm soát lượng nước tiểu.
• Bệnh nhân bất động lâu dài: Ví dụ: Bệnh nhân hôn mê, liệt nửa người, chấn thương nặng.
• Theo dõi lượng nước tiểu chính xác: Trong điều trị bệnh nhân nặng ở khoa hồi sức.
• Lấy mẫu nước tiểu vô trùng: Khi cần xét nghiệm chuyên sâu.

Lưu ý: Không nên đặt ống thông tiểu nếu không thật sự cần thiết, để tránh nguy cơ nhiễm trùng và tổn thương niệu đạo.

Ai nên thực hiện đặt ống thông tiểu?

Việc đặt ống thông tiểu là thủ thuật y tế đòi hỏi kiến thức giải phẫu, kỹ năng thực hành và tuân thủ vô trùng. Vì vậy, chỉ những đối tượng sau mới được thực hiện:

• Bác sĩ: Thực hiện trong các trường hợp phức tạp, bệnh nhân đặc biệt, hoặc có bệnh nền nghiêm trọng.
• Điều dưỡng viên đã được đào tạo – Có chứng chỉ thực hành kỹ thuật đặt ống thông tiểu.
• Nhân viên y tế chuyên khoa tiết niệu: Đảm nhiệm các ca khó hoặc khi cần thủ thuật đặc biệt.

Tuyệt đối không tự ý đặt ống thông tiểu tại nhà nếu không có nhân viên y tế hỗ trợ, vì có thể gây chảy máu, thủng niệu đạo hoặc nhiễm trùng nặng.

Tùy đối tượng (nam, nữ, trẻ em) mà các bước thực hiện đặt ống thông tiểu có điều chỉnh

Quy trình đặt ống thông tiểu chi tiết

Tùy đối tượng (nam, nữ, trẻ em) mà các bước thực hiện có điều chỉnh, nhưng nhìn chung quy trình đặt ống thông tiểu gồm các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ

• Ống thông tiểu kích thước phù hợp.
• Găng tay vô trùng, dung dịch sát khuẩn, bôi trơn.
• Túi đựng nước tiểu.
• Bộ dụng cụ đặt thông tiểu vô trùng.

Bước 2: Giải thích cho bệnh nhân

• Giúp bệnh nhân hiểu mục đích và quá trình thực hiện.
• Giảm lo lắng, tạo sự hợp tác.

Bước 3: Tư thế bệnh nhân

• Nam: Nằm ngửa, hai chân duỗi thẳng.
• Nữ: Nằm ngửa, hai chân gập, mở rộng để lộ vùng sinh dục.

Bước 4: Sát khuẩn vùng sinh dục

• Dùng dung dịch sát khuẩn lau sạch niệu đạo và xung quanh.
• Đeo găng tay vô trùng.

Bước 5: Đặt ống thông

• Bôi trơn đầu ống thông để giảm ma sát
• Nhẹ nhàng đưa ống qua niệu đạo vào bàng quang.
• Khi nước tiểu bắt đầu chảy, đẩy thêm vài cm để đảm bảo ống nằm đúng vị trí.

Bước 6: Cố định và kết nối túi đựng nước tiểu

• Bơm bóng chèn (nếu là ống thông lưu).
• Cố định ống vào đùi bệnh nhân.
• Nối vào túi chứa đặt thấp hơn bàng quang.

Bước 7: Theo dõi và chăm sóc

• Kiểm tra lượng và màu sắc nước tiểu.
• Vệ sinh ống và vùng đặt hàng ngày.

Một số biến chứng khi đặt ống thông tiểu cần được phát hiện và xử trí kịp thời

Biến chứng có thể gặp

Một số biến chứng có thể xảy ra khi đặt ống thông tiểu cần được lưu ý và xử trí kịp thời:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu: Do vi khuẩn xâm nhập trong quá trình đặt.
• Chảy máu niệu đạo: Thường gặp khi thao tác sai kỹ thuật.
• Tổn thương bàng quang: Hiếm gặp nhưng nguy hiểm.
• Đau và co thắt bàng quang: Do phản ứng kích thích.

Phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như sốt, tiểu ra máu, đau bụng dưới… và báo ngay cho nhân viên y tế.

Vì sao chọn VinUni để theo học ngành Y khoa – Điều dưỡng?

Việc nắm vững quy trình đặt ống thông tiểu và các kỹ thuật y khoa khác đòi hỏi sự đào tạo bài bản, môi trường học tập chuyên sâu và cơ hội thực hành thực tế. Tại Trường Đại học VinUni, Viện Khoa học Sức khỏe cam kết xây dựng chương trình đào tạo xuất sắc trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, trang bị cho sinh viên nền tảng kiến thức vững chắc cùng kỹ năng chuyên môn cần thiết. Đây là nơi bạn không chỉ học lý thuyết mà còn được trải nghiệm các tình huống lâm sàng thực tế, phát triển năng lực toàn diện để phục vụ cộng đồng.

Đối với chương trình Bác sĩ Y khoa, VinUni thiết kế lộ trình học dựa trên ba trụ cột: Clinician (lâm sàng), Professional (tính chuyên nghiệp) và Researcher (nghiên cứu). Sinh viên được rèn luyện kỹ năng thực hành, xử lý tình huống y khoa phức tạp, đồng thời nuôi dưỡng phẩm chất chính trực, thấu cảm và khả năng nghiên cứu sáng tạo. Sự hợp tác chiến lược với Đại học Pennsylvania giúp chương trình đạt chuẩn quốc tế, mang đến cơ hội học hỏi từ các chuyên gia hàng đầu, sẵn sàng trở thành những bác sĩ giỏi chuyên môn và giàu y đức.

VinUni cam kết trang bị cho sinh viên nền tảng kiến thức vững chắc trong chăm sóc sức khỏe

Song song với đó, chương trình Cử nhân Điều dưỡng tại VinUni mở ra cánh cửa cho những ai đam mê chăm sóc sức khỏe. Với sự hợp tác chiến lược cùng Đại học Pennsylvania, chương trình đào tạo điều dưỡng của VinUni không chỉ tập trung vào kỹ năng chăm sóc bệnh nhân mà còn mở rộng sang các lĩnh vực phòng ngừa bệnh tật, nâng cao sức khỏe cộng đồng và ứng phó trong các tình huống khẩn cấp. Sinh viên tốt nghiệp sẽ có nền tảng vững chắc để trở thành những điều dưỡng viên chuyên nghiệp, nhà quản lý hay nhà giáo dục, góp phần kiến tạo tương lai ngành y tế Việt Nam.

Xem thêm bài viết: Ung thư bàng quang: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả