Kỹ thuật gây mê nội khí quản: Các biến chứng thường gặp và cách xử lý

Kỹ thuật gây mê nội khí quản là một trong những phương pháp gây mê toàn thân phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt trong các phẫu thuật lớn hoặc kéo dài. Mặc dù kỹ thuật này giúp kiểm soát đường thở hiệu quả và đảm bảo thông khí cho bệnh nhân trong suốt quá trình phẫu thuật, nhưng nó cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro và biến chứng nếu không được thực hiện đúng quy trình hoặc nếu gặp tình huống đặc biệt. Hiểu rõ các biến chứng có thể xảy ra và cách xử lý kịp thời không chỉ giúp nâng cao an toàn cho người bệnh mà còn là yếu tố quan trọng trong thực hành lâm sàng của bác sĩ gây mê.

Gây mê nội khí quản là kỹ thuật nền tảng trong gây mê hồi sức, thường dùng trong phẫu thuật lớn hoặc khi cần kiểm soát đường thở hiệu quả

Tổng quan về kỹ thuật gây mê nội khí quản

Gây mê nội khí quản là một trong những kỹ thuật cơ bản và quan trọng trong gây mê hồi sức, đặc biệt được sử dụng phổ biến trong các phẫu thuật lớn hoặc khi cần kiểm soát đường thở một cách chắc chắn. Dưới đây là khái niệm, chỉ định và quy trình cơ bản của kỹ thuật này.

Khái niệm

Gây mê nội khí quản là kỹ thuật gây mê toàn thân có kèm theo đặt ống nội khí quản (Endotracheal Tube – ETT) để kiểm soát đường thở, đảm bảo thông khí và cung cấp oxy qua máy thở. 

Sau khi bệnh nhân được gây mê bằng thuốc tĩnh mạch hoặc khí mê, bác sĩ sẽ sử dụng dụng cụ hỗ trợ – thường là đèn soi thanh quản (laryngoscope) hoặc video laryngoscope – để đặt ống nội khí quản qua thanh môn vào khí quản.

Chỉ định

Kỹ thuật gây mê nội khí quản được chỉ định trong các tình huống cần kiểm soát đường thở chặt chẽ hoặc khi nguy cơ mất kiểm soát đường thở là cao, bao gồm:

• Các phẫu thuật lớn yêu cầu kiểm soát thông khí và đường thở (ví dụ: Phẫu thuật ổ bụng, ngực, thần kinh…).
• Phẫu thuật vùng đầu, cổ, ngực và bụng (nguy cơ cản trở đường thở trong quá trình mổ)
• Trường hợp nguy cơ hít sặc cao (bệnh nhân chưa nhịn ăn đủ, trào ngược dạ dày thực quản, có thai…).
• Bệnh nhân mất hoặc giảm phản xạ bảo vệ đường thở (hôn mê, chấn thương sọ não, ngộ độc…).

Quy trình thực hiện cơ bản

Quy trình gây mê nội khí quản bao gồm các bước chính sau:

• Đánh giá tiền mê và khảo sát đường thở: Đánh giá tổng trạng bệnh nhân, các yếu tố nguy cơ khó đặt ống (thang Mallampati, khoảng cách hầu – cằm, vận động cổ…), tiên lượng khó khăn có thể gặp.
• Khởi mê: Gây mê bằng thuốc tĩnh mạch (ví dụ: propofol, etomidate…) hoặc khí mê, kết hợp với thuốc giảm đau (opioid) và thuốc giãn cơ nếu cần.
• Đảm bảo mức độ mê và giãn cơ: Đảm bảo bệnh nhân đã mất ý thức, giãn cơ đầy đủ trước khi tiến hành đặt ống.
• Đặt ống nội khí quản: Thực hiện bằng kỹ thuật soi trực tiếp (Direct Laryngoscopy) hoặc có hỗ trợ bằng video laryngoscope. Ống được đưa qua miệng, thanh môn và vào khí quản.
• Xác định vị trí đúng của ống nội khí quản:
  • Nghe phổi hai bên và vùng thượng vị (Auscultation)
  • Theo dõi capnography (EtCO₂) – tiêu chuẩn vàng
  • Quan sát di động lồng ngực
  • Theo dõi độ bão hòa oxy (SpO₂)
• Cố định ống và thiết lập thông khí: Sau khi xác nhận vị trí đúng, tiến hành cố định ống, kết nối với máy thở, và điều chỉnh các thông số thông khí phù hợp với bệnh nhân.

Gây mê nội khí quản nhìn chung an toàn nếu đúng quy trình, nhưng vẫn có nguy cơ biến chứng xảy ra

Các biến chứng thường gặp trong kỹ thuật gây mê nội khí quản

Mặc dù gây mê nội khí quản được xem là kỹ thuật an toàn khi thực hiện đúng quy trình, tuy nhiên vẫn có thể xảy ra nhiều biến chứng, được phân loại theo từng giai đoạn thực hiện:

Biến chứng trong quá trình đặt ống nội khí quản

Chấn thương niêm mạc, răng, miệng

• Nguyên nhân: Đặt ống khó, thao tác thô bạo, dụng cụ không phù hợp, thiếu bảo vệ răng.
• Biểu hiện: Chảy máu, sưng nề, đau, gãy răng.
• Xử trí: Xử lý chảy máu tại chỗ, theo dõi tổn thương răng, tư vấn chuyên khoa răng hàm mặt nếu cần.
• Phòng ngừa: Đánh giá đường thở kỹ trước thủ thuật, sử dụng bảo vệ răng khi cần thiết.

Đặt nhầm ống vào thực quản

• Nguy cơ: Thiếu oxy cấp, tụt SpO₂ (độ bão hòa oxy trong máu) nhanh, ngừng tim nếu không phát hiện kịp thời.
• Phát hiện: Đo capnography (EtCO₂), nghe phổi và dạ dày (Auscultation).
• Xử trí: Rút ngay ống sai vị trí, bóp bóng oxy, đặt lại ống đúng vào khí quản.

Co thắt thanh quản

• Đối tượng nguy cơ: Trẻ em, bệnh nhân chưa đủ độ mê.
• Biểu hiện: Thở rít, khó thông khí, tụt oxy nhanh.
• Xử trí: Thở oxy 100%, tiêm thuốc giãn cơ tác dụng nhanh (như suxamethonium), hỗ trợ thông khí áp lực dương.
• Phòng ngừa: Đảm bảo mê sâu trước khi đặt ống.

Biến chứng trong quá trình duy trì gây mê

Hít dịch dạ dày vào phổi

• Cơ chế: Mất phản xạ bảo vệ đường thở, kỹ thuật đặt ống sai, không bơm cuff đúng cách.
• Biến chứng: Viêm phổi hít, suy giảm oxy hóa máu.
• Xử trí: Hút dịch hô hấp, hỗ trợ hô hấp, dùng kháng sinh nếu có dấu hiệu nhiễm trùng.
• Phòng ngừa: Nhịn ăn đủ thời gian, thực hiện kỹ thuật đặt ống nhanh (Rapid Sequence Induction – RSI) ở bệnh nhân nguy cơ cao.

Tắc nghẽn ống nội khí quản

• Nguyên nhân: Đờm dãi, máu, ống bị gập hoặc gập gãy hệ thống dây nối.
• Biểu hiện: Tăng áp lực đường thở, giảm thông khí, giảm SpO₂ (độ bão hòa oxy ngoại vi).
• Xử trí: Hút sạch dịch, kiểm tra và thay ống nếu cần, điều chỉnh tư thế đầu cổ.

Tăng áp lực nội sọ hoặc tăng huyết áp

• Nguyên nhân: Kích thích khi đặt hoặc rút ống ở bệnh nhân có bệnh lý thần kinh.
• Xử trí: Kiểm soát huyết áp bằng thuốc, đảm bảo độ mê sâu và ổn định trước thủ thuật.
• Phòng ngừa: Dùng thuốc giảm phản xạ giao cảm (lidocain, opioid) trước đặt hoặc rút ống.

Biến chứng sau khi rút ống nội khí quản

Khó thở hoặc suy hô hấp tái phát

• Nguyên nhân: Phù thanh môn, co thắt thanh quản, hẹp thanh – khí quản sau rút ống.
• Biểu hiện: Thở rít, giảm SpO₂ (độ bão hòa oxy ngoại vi), khó thở tăng dần.
• Xử trí: Hút sạch dịch, thở oxy, khí dung corticoid, đặt lại ống nếu cần.
• Phòng ngừa: Thử kiểm tra rò khí trước rút ống (cuff leak test), theo dõi sát sau rút ống.

Khàn tiếng, đau họng, mất tiếng

• Nguyên nhân: Chấn thương dây thanh, phù nề thanh quản do cọ xát ống nội khí quản.
• Xử trí: Nghỉ ngơi thanh quản, điều trị triệu chứng, theo dõi hồi phục.

Viêm phế quản hoặc viêm phổi sau mổ

• Nguyên nhân: Nhiễm khuẩn trong quá trình đặt/rút ống hoặc do thông khí kéo dài.
• Xử trí: Kháng sinh phù hợp, vật lý trị liệu hô hấp, kiểm soát nhiễm khuẩn bệnh viện.

Gây mê nội khí quản nhìn chung an toàn nếu đúng quy trình, nhưng vẫn có nguy cơ biến chứng xảy ra

Cách phòng tránh và xử trí biến chứng hiệu quả

Để giảm thiểu nguy cơ và xử trí kịp thời các biến chứng trong quá trình đặt nội khí quản, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Tuân thủ quy trình kỹ thuật chặt chẽ

• Gây mê đủ sâu trước khi đặt ống nội khí quản.
• Xác nhận chính xác vị trí ống sau đặt (nghe phổi, EtCO₂, X-quang nếu cần).
• Duy trì áp lực bóng cuff ở mức phù hợp (20–30 cmH₂O).

Theo dõi sát các chỉ số sinh tồn

• Theo dõi liên tục: SpO₂, EtCO₂, huyết áp, tần số thở.
• Nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường như: Tụt SpO₂, tắc ống, hít sặc.

Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ thay thế

• Sẵn sàng bộ đặt ống khó (video laryngoscope, bougie, mask…).
• Dụng cụ hút khí – dịch đường thở.
• Thuốc giãn cơ, thuốc cấp cứu.
• Thiết bị mở khí quản khẩn cấp (Cricothyrotomy kit/tracheostomy).

Phối hợp giữa các thành viên

• Giao tiếp rõ ràng với phẫu thuật viên, điều dưỡng, kỹ thuật viên gây mê.
• Luôn trong tư thế sẵn sàng xử trí các tình huống khẩn cấp: ngừng tim, co thắt thanh quản, hít sặc nặng.

Chọn VinUni để theo học ngành Y khoa – Điều dưỡng chất lượng cao

Việc hiểu rõ các biến chứng thường gặp trong kỹ thuật gây mê nội khí quản và cách xử lý hiệu quả không chỉ là yêu cầu bắt buộc đối với các bác sĩ gây mê, mà còn là ví dụ điển hình cho tầm quan trọng của sự chuẩn bị chuyên sâu về kiến thức lâm sàng, kỹ năng xử lý tình huống và tư duy phản biện trong môi trường y tế hiện đại. 

Những yêu cầu này hoàn toàn phù hợp với định hướng đào tạo toàn diện mà Viện Khoa học Sức khỏe của Trường Đại học VinUni đang theo đuổi. Tại đây, sinh viên không chỉ học để “biết” mà còn được huấn luyện để “ứng dụng” và “giải quyết” những vấn đề thực tế trong chăm sóc sức khỏe, từ các quy trình kỹ thuật cơ bản cho đến các tình huống phức tạp có thể gặp trong môi trường lâm sàng.

VinUni mang đến cơ hội học tập ngành Y khoa và Điều dưỡng với chất lượng vượt trội

Chương trình đào tạo Bác sĩ Y khoa tại VinUni được xây dựng dựa trên ba trụ cột chính: Năng lực lâm sàng, tính chuyên nghiệp và tư duy nghiên cứu – tất cả đều rất cần thiết để sinh viên có thể trở thành những bác sĩ giỏi, biết xử trí an toàn và hiệu quả các thủ thuật như gây mê nội khí quản. Đặc biệt, với sự hợp tác chiến lược cùng Đại học Pennsylvania, sinh viên VinUni có cơ hội tiếp cận với nền y học tiên tiến, vừa rèn luyện kỹ năng thực hành vững chắc, vừa nuôi dưỡng tư duy khoa học và đạo đức nghề nghiệp. Từ việc nắm vững một kỹ thuật như gây mê nội khí quản, cho đến hiểu sâu cơ chế bệnh lý, sinh viên sẽ được học tập trong một môi trường học thuật năng động và đầy cảm hứng.

Không chỉ dừng lại ở đào tạo bác sĩ, VinUni còn chú trọng phát triển lực lượng điều dưỡng viên chất lượng cao – những người đóng vai trò cốt lõi trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Chương trình Cử nhân Điều dưỡng tại VinUni, đồng thiết kế với Đại học Pennsylvania, giúp sinh viên không chỉ học về chăm sóc lâm sàng, mà còn được đào tạo để trở thành những người điều dưỡng tiên phong trong phòng chống dịch bệnh, tham gia hỗ trợ thảm họa, và nâng cao sức khỏe cộng đồng. Từ kỹ thuật chuyên môn như hỗ trợ gây mê, theo dõi sau mổ cho đến kỹ năng giao tiếp và quản lý ca bệnh, sinh viên điều dưỡng tại VinUni được chuẩn bị để trở thành những nhân sự y tế linh hoạt, có năng lực giải quyết vấn đề và lòng trắc ẩn, những yếu tố không thể thiếu trong bất kỳ tình huống chăm sóc sức khỏe nào.

Xem thêm bài viết: Đau họng nên làm gì để không biến chứng thành viêm họng mãn tính?