VinUni kết nối cộng đồng khoa học Việt Nam toàn cầu, “kiều hối tri thức” cho đất nước

Nằm trong khuôn khổ Hội nghị Quốc tế lần thứ nhất về Đổi mới Công nghệ Vật liệu, ngày 10/06/2026, Quỹ Phát triển Khoa học Công nghệ Quốc gia Nafosted, Quỹ Đổi mới Sáng tạo VinGroup (VinIF) và Trường Đại học VinUni đã đồng tổ chức Chương trình “Homecoming for Vietnamese Scientists” với sự tham gia của lãnh đạo các Bộ, Ban, Ngành, các trường đại học, viện nghiên cứu, các doanh nghiệp cùng hơn 200 nhà khoa học Việt Nam trong và ngoài nước. Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã tham dự chương trình và có phát biểu định hướng về chính sách thu hút nhân tài để nâng cao năng lực quốc gia.

Kiến tạo hệ sinh thái để nhân tài khoa học quay trở về và cống hiến

Phát biểu tại chương trình, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã ghi nhận và đánh giá cao sáng kiến của VinUni và VinIF trong việc xây dựng một diễn đàn chuyên sâu nhằm kết nối, phát huy trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học Việt Nam trên toàn cầu.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn phát biểu định hướng với chủ đề: “Từ chính sách thu hút nhân tài đến nâng cao năng lực khoa học quốc gia”

Bộ trưởng nhấn mạnh “Chúng ta cần đặt ra mục tiêu rộng hơn, không chỉ tìm giải pháp để thu hút các nhà khoa học trở về, mà cần cùng nhau xây dựng một hệ sinh thái đủ hấp dẫn để nhân tài có thể ở lại, cống hiến lâu dài vì sự phát triển của đất nước”.

Bộ trưởng cũng chia sẻ năm trọng tâm để nâng cao hiệu quả thu hút và phát huy nguồn lực trí thức: gắn với chiến lược phát triển quốc gia; trao quyền cho các nhà khoa học đóng vai trò hạt nhân trong đào tạo và nghiên cứu; xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu thuận lợi; thúc đẩy các nghiên cứu có tác động thực tiễn; và phát triển mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu thông qua các nền tảng kết nối và hợp tác số.

“Homecoming”: Để nhân tài không trở về như những cá nhân đơn lẻ

Từ định hướng của Bộ trưởng, tại các phiên thảo luận, đại diện Quỹ NAFOSTED, đại biểu các trường đại học, các nhà khoa học đã chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp sáng kiến thu hút nhân tài.

Phiên thảo luận: “Thu hút nhân tài: Các bài học kinh nghiệm từ cơ sở – Từ tư duy chiến lược đến giải pháp thực tiễn”

TS. Lê Mai Lan – Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học VinUni, cho rằng mục tiêu không phải là để các nhà khoa học trở về như “từng cá nhân rời rạc”, mà là hình thành “một mạng lưới, một cộng đồng, một tri thức với khát vọng, với tài năng, cùng trở về, ở lại và cùng phát triển đất nước”. Theo bà, có thể cảm nhận rất rõ sức cạnh tranh từ các chương trình thu hút nhân tài hấp dẫn của Singapore, Trung Quốc, Hàn Quốc và Trung Đông. Vì vậy, bài học của VinUni là lãnh đạo trường phải trực tiếp hiện diện trong các chiến dịch tuyển dụng toàn cầu, đến những nơi có mật độ nhân tài cao. Trong 9 tháng triển khai chương trình VinUni500, nhà trường đã nhận hơn 5.000 hồ sơ ứng tuyển, thực hiện khoảng 500 cuộc phỏng vấn và tuyển dụng được 124 nhà khoa học, trong đó khoảng 60% là nhà khoa học gốc Việt và gần 50% đến từ các đại học Top 100 thế giới.

TS. Lê Mai Lan – Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học VinUni phát biểu tại phiên thảo luận với chủ đề: “Thu hút nhân tài: Các bài học kinh nghiệm từ cơ sở – Từ tư duy chiến lược đến giải pháp thực tiễn”

Về phía ĐH Quốc gia Hà Nội (VNU), GS. TS. Trần Thị Thanh Tú, Trưởng ban Khoa học và Đổi mới sáng tạo chia sẻ bài học kinh nghiệm là cần cụ thể hóa đề án thu hút nhân tài thành các nhiệm vụ nghiên cứu gắn với công nghệ chiến lược và bài toán ứng dụng. Đến năm 2025, VNU đã phê duyệt 38 đề tài, mỗi đề tài đặt mục tiêu thu hút ít nhất một nhà khoa học xuất sắc từ các đại học thuộc Top 500 thế giới. Cách tiếp cận này giúp nhà khoa học được kết nối với nhóm nghiên cứu, đề tài cụ thể và mục tiêu rõ ràng ngay từ đầu. Trong khi đó, GS.TS. Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết các trường đại học cần thêm những cơ chế tài chính linh hoạt để có thể cạnh tranh hiệu quả hơn trong cuộc đua nhân tài toàn cầu.

GS.TS. Lê Anh Tuấn – Giám đốc, Đại học Bách Khoa Hà Nội phát biểu tại phiên thảo luận với chủ đề: “Thu hút nhân tài: Các bài học kinh nghiệm từ cơ sở – Từ tư duy chiến lược đến giải pháp thực tiễn”

Từ góc nhìn của một nhà khoa học Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài, GS. Nguyễn Nam Trung, Giám đốc Viện Nghiên cứu Nano thuộc Griffith University (Úc), cho rằng chính sách đãi ngộ là yếu tố quan trọng nhưng không phải là điều duy nhất quyết định việc thu hút nhân tài và việc kết nối với Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu bằng quyết định trở về toàn thời gian. Theo ông, cần xây dựng cơ chế để các nhà khoa học được trao quyền tự chủ học thuật và chủ động thu hút nguồn lực nghiên cứu từ các quỹ và doanh nghiệp. “Những người tài sẽ tìm đến những nơi có những người tài khác”, ông nhận định.

GS.TS. Nguyễn Nam Trung – Giám đốc Viện Công nghệ Nano, Đại học Griffith, Úc phát biểu tại phiên thảo luận với chủ đề: “Đi để trở về – Khát vọng nhà khoa học”

Đại diện cho thế hệ nhà khoa học đã lựa chọn trở về Việt Nam, GS. Phan Mạnh Hưởng, Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Công nghệ vật liệu (CMIT) tại VinUni, chia sẻ hành trình gần 20 năm làm việc tại Hoa Kỳ trước khi hồi hương. Theo ông, điều Việt Nam còn thiếu không phải là nhà khoa học giỏi mà là một hệ sinh thái đủ mạnh để kết nối “3 nhà” – nhà nước, nhà trường/ viện nghiên cứu, doanh nghiệp với cộng đồng khoa học Việt Nam toàn cầu.

GS. Phan Mạnh Hưởng – Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo và Công nghệ vật liệu phát biểu tại phiên thảo luận với chủ đề: “Đi để trở về – Khát vọng nhà khoa học”

Từ kết nối đến hành động

Tại Homecoming 2026, VinUni đồng thời công bố hai sáng kiến: ra mắt mạng lưới VINIF Fellows toàn cầu và Mạng lưới Nghiên cứu Vật liệu Số Việt Nam toàn cầu (VGN-DM) nhằm thúc đẩy hợp tác dài hạn giữa cộng đồng khoa học Việt Nam toàn cầu và hệ sinh thái nghiên cứu trong nước.

Ra mắt Mạng lưới Nghiên cứu Vật liệu số Việt Nam toàn cầu (VGN-DM)

Đặc biệt, VGN-DM hướng tới xây dựng năng lực vật liệu số cho Việt Nam thông qua việc kết nối các nhà khoa học người Việt trong và ngoài nước hoạt động trong các lĩnh vực vật liệu tiên tiến, khoa học dữ liệu, mô phỏng tính toán và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu vật liệu. Ngay trong giai đoạn đầu, VGN-DM đã bắt tay với VinIF để triển khai Chương trình Hỗ trợ Tài năng Nghiên cứu Khoa học – Scientific Talent Research Camp 2026.

Chương trình Câu lạc bộ Tài năng Nghiên cứu Khoa học, được VINIF tổ chức, với sự hỗ trợ của CMIT

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, những nỗ lực này được kỳ vọng sẽ thu hút các nhà khoa học gốc Việt trở về đóng góp cho quê hương, góp phần hình thành một mạng lưới khoa học Việt Nam toàn cầu, tạo nền tảng cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo cho sự phát triển bền vững của đất nước.