Vì sao các trường đại học cần định nghĩa lại sứ mệnh của mình trong thời đại AI – và VinUni đang làm gì để thích ứng

Khi trí tuệ nhân tạo tái định hình nền kinh tế và các ngành công nghiệp, một sự đồng thuận ngày càng rõ nét đang hình thành trong giới lãnh đạo toàn cầu: AI không đơn thuần là một thách thức công nghệ. Đó là thách thức về tổ chức.

Luận điểm này là trọng tâm của một bài phân tích gần đây của Giáo sư Chee Yeow Meng, Hiệu trưởng Đại học Công nghệ và Thiết kế Singapore (SUTD), được viết trong bối cảnh Ngân sách 2026 và chiến lược AI quốc gia của Singapore. Lập luận của ông rất rõ ràng: lợi thế của Singapore không nằm ở việc xây dựng các mô hình AI lớn nhất, mà ở khả năng triển khai AI hiệu quả. Sự triển khai đó đòi hỏi nhiều hơn là một quyết định mua sắm công nghệ; nó đặt ra yêu cầu về thay đổi tổ chức.

Các ví dụ ông đưa ra rất có tính gợi mở:

• Một ngân hàng có thể tự động hóa quy trình phê duyệt khoản vay, nhưng nếu chuỗi phê duyệt vẫn được thực hiện thủ công, thời gian tiết kiệm được ở đầu vào sẽ bị mất đi ở các khâu tiếp theo.
• Một bệnh viện có thể ứng dụng phân tích dự đoán, nhưng nếu quy trình lâm sàng không thay đổi, dữ liệu tốt hơn sẽ không đồng nghĩa với việc tạo ra kết quả điều trị tốt hơn.

GS. Chee gọi những trường hợp này là “thất bại trong tái thiết kế quy trình làm việc”, chứ không phải “thất bại của AI”.

Theo GS. Chee, hai yếu tố trở nên có tính quyết định: thiết kế có kỷ luật và tốc độ đổi mới. Phải có kỷ luật trong thiết kế – đảm bảo AI được tích hợp vào cách ra quyết định, cách phân bổ trách nhiệm, và cách con người tương tác với máy móc trong các hoạt động hàng ngày. Phải có kỷ luật trong thực thi, để quá trình chuyển đổi diễn ra đủ nhanh nhằm biến thử nghiệm thành lợi thế thực sự, thay vì mãi dậm chân trong các dự án thí điểm. Và quan trọng không kém là kỷ luật trong xây dựng nguồn lực: các tổ chức phải liên tục đầu tư vào con người, trang bị cho người lao động những kỹ năng và hiểu biết cần thiết để làm việc cùng AI – để những lợi ích của tiến bộ công nghệ mở rộng cơ hội thay vì thay thế con người.

Giáo sư Chee Yeow Meng tại VinUni trong một buổi chia sẻ với chủ đề “Đổi mới sáng tạo, Trí tuệ nhân tạo và vai trò đang thay đổi của các trường đại học trong thế giới được dẫn dắt bởi AI.”

Trong bối cảnh giáo dục, các cơ sở đại học vốn lâu nay đóng vai trò là người truyền tải tri thức, mạng lưới quan hệ và bằng cấp. Tuy nhiên, trong thời đại AI, điều này đang thay đổi nhanh chóng. Tri thức không còn khan hiếm; nó phong phú và có thể được tiếp cận tức thời. Các nền tảng kỹ thuật số và hệ thống AI đang mở rộng khả năng tiếp cận chuyên môn, trong khi các mạng lưới nhân tài toàn cầu ngày càng vươn ra ngoài ranh giới của các khuôn viên đại học truyền thống.

Áp lực đó đã thúc đẩy một sự tái tư duy căn bản về sứ mệnh của trường đại học. Trong một bài phát biểu gần đây, Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni, GS. Tan Yap Peng, đặt trọng tâm vào những năng lực vẫn mang tính đặc trưng của con người trong thời đại AI: khả năng phán đoán, tư duy từ nguyên lý cơ bản, sáng tạo, lý luận đạo đức, và điều ông gọi là “tốc độ học hỏi” (learning velocity) – khả năng học nhanh, gỡ bỏ những tư duy lỗi thời, và liên tục cải tiến. Mục tiêu của các trường đại học, theo cách ông đặt vấn đề, không phải là đào tạo các chuyên gia AI chỉ biết vận hành công cụ, mà là các chuyên gia với kĩ năng trong việc tối ưu AI – kỹ sư, nhà khoa học xã hội, bác sĩ, lãnh đạo doanh nghiệp – những người có nền tảng chuyên môn sâu và sử dụng AI như một công cụ nhân lực.

Để đạt được điều này, các trường đại học cần tái cấu trúc chính bản thân mình. Giảng dạy không chỉ dừng lại ở học thụ động, mà phải hướng đến khám phá dựa trên vấn đề thực tiễn. Nghiên cứu phải ngày càng hướng đến những thách thức liên ngành và có tác động lớn. Và bản thân các tổ chức phải tích hợp AI xuyên suốt hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và vận hành để nâng cao cả năng lực lẫn sự linh hoạt.

Giáo sư Tan Yap Peng – Hiệu trưởng, Trường Đại học VinUni

Cả hai vị hiệu trưởng, theo những cách khác nhau, đang đưa ra cùng một luận điểm: điểm nghẽn không nằm ở công nghệ. Mà nằm ở năng lực của con người và tổ chức trong việc tiếp nhận nó, tái cấu trúc xung quanh nó, và tăng tốc với công nghệ như một chất xúc tác.

Tại VinUni, quá trình chuyển đổi này được đặt trong một tầm nhìn rộng hơn: xây dựng một trường đại học lấy con người làm trung tâm, ứng dụng AI trong vận hành. Quan trọng hơn, tầm nhìn này khai thác một lợi thế cấu trúc của VinUni với tư cách là một tổ chức còn trẻ – sự linh hoạt cao hơn và ít ràng buộc di sản hơn. Như GS. Tan nhận định: “Mới mẻ và thận trọng có thể là điều nguy hiểm. Nhưng mới mẻ mà dám táo bạo lại có thể trở thành sức mạnh.”

Dẫn dắt bởi quan điểm này, VinUni đã xác định ba định hướng trọng tâm:

• Nâng tầm năng lực đội ngũ
• Thúc đẩy xuất sắc trong nghiên cứu
• Tích hợp AI trên toàn bộ hệ thống – từ giảng dạy và quản trị đến cung cấp dịch vụ.

Hai vị hiệu trưởng của SUTD và VinUni đang nhìn vào cùng một bức tranh từ những góc độ khác nhau. Kết luận họ đưa ra là nhất quán: những tổ chức đi đầu trong thời đại AI sẽ không phải là những tổ chức ứng dụng AI sớm nhất. Đó sẽ là những tổ chức tái thiết kế nhanh nhất, cải tiến liên tục, và xây dựng được năng lực con người để dẫn dắt – chứ không chỉ sử dụng trí tuệ máy móc.

Đọc thêm về bài phân tích của GS. Chee: https://www.businesstimes.com.sg/opinion-features/speed-organisational-change-and-innovation-critical-success-national-ai-strategy

Đọc thêm về phát biểu của Hiệu trưởng GS. Tan Yap Peng và những định hướng của VinUni: https://vinuni.edu.vn/vi/trong-ky-nguyen-ai-khi-tri-thuc-co-mat-o-khap-noi-vai-tro-va-vi-the-cua-truong-dai-hoc-nam-o-dau/

————-

Trường Đại học VinUni và Đại học Công nghệ và Thiết kế Singapore (SUTD) đang củng cố quan hệ đối tác thông qua đa dạng các hoạt động trao đổi học thuật và cơ hội hợp tác.

Từ năm 2024, VinUni đã đón tiếp hơn 100 sinh viên và giảng viên SUTD thông qua các chương trình trải nghiệm ngắn hạn, thúc đẩy học tập liên văn hóa và khám phá đổi mới sáng tạo cùng nhau. Trong tương lai, hai trường đặt mục tiêu triển khai chương trình trao đổi theo học kỳ vào năm 2027, tạo điều kiện để sinh viên VinUni trải nghiệm hệ sinh thái đổi mới sáng tạo lấy thiết kế làm trung tâm của SUTD tại Singapore. Song song đó, hợp tác giữa VinUni và Trung tâm Phát triển Nghề nghiệp của SUTD đang mở rộng cơ hội thực tập nghiên cứu, giúp cho sinh viên hai trường tham gia vào hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thực tiễn.