VinUni nhận tài trợ đầu tiên từ DFAT Úc để thúc đẩy nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu

Những vườn cây ăn quả không chỉ là cảnh quan, mà còn là nguồn sống của hàng nghìn hộ nông dân và là trụ cột trong xuất khẩu nông nghiệp của Việt Nam. Tuy nhiên, lĩnh vực quan trọng này đang đối mặt với những thách thức chưa từng có từ biến đổi khí hậu. Nhiệt độ tăng cao, lượng mưa thất thường và xâm nhập mặn đang làm xáo trộn chu kỳ ra hoa tự nhiên cũng như hoạt động của các loài côn trùng thụ phấn thiết yếu. Phương thức canh tác truyền thống dựa trên quan sát thủ công giờ đây không còn đủ để bắt kịp với những biến đổi môi trường khó lường này.

Để giải quyết thách thức cấp bách đó, Trường Đại học VinUni vừa được phê duyệt tài trợ trong khuôn khổ Chương trình Tài trợ Đối tác Aus4Innovation cho dự án “VietFruitRise: Quản lý thụ phấn thông minh nhằm nâng cao năng suất cây ăn quả tại Việt Nam” – đánh dấu cột mốc quan trọng khi đây là dự án đầu tiên của VinUni nhận tài trợ từ Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT).

VinUni đảm nhận vai trò Đơn vị Chủ trì phía Việt Nam, do TS. Thái Mai Thành (Chủ nhiệm dự án tại Trung tâm Trí tuệ Môi trường và Trung tâm Sức khỏe Thông minh VinUni-Illinois) dẫn dắt, đồng chủ trì dự án cùng Đại học Queensland – Đơn vị Chủ trì phía Úc. Hai đối tác kết hợp chuyên môn liên ngành trong lĩnh vực AI, nông nghiệp và khoa học môi trường để ứng phó với áp lực khí hậu bằng đổi mới sáng tạo dựa trên dữ liệu

Tiến sĩ Thắng Võ từ trường đại học chủ trì dự án, Đại học Queensland, nhấn mạnh tính cấp bách của thách thức này: “Chúng tôi đang chứng kiến sự thay đổi trong thời điểm ra hoa, hoạt động thụ phấn suy giảm và sự bất ổn ngày càng tăng trong quá trình đậu quả. Những biến đổi này khiến nông dân ngày càng khó dự đoán năng suất và quản lý vườn cây một cách hiệu quả.”

Tại Trường Đại học VinUni, TS. Thái Mai Thành nhấn mạnh những tác động đến sinh kế của người dân nông thôn: “Khi quá trình thụ phấn trở nên không ổn định, điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến cả năng suất lẫn thu nhập của nông dân. Họ cần có công cụ tốt hơn để nắm bắt những gì đang xảy ra trong vườn cây theo thời gian thực.”

Với gói tài trợ trị giá 544.240 đô la Úc (khoảng 10,1 tỷ VNĐ) và thời gian triển khai 19 tháng bắt đầu từ tháng 4/2026, VietFruitRise sẽ tập trung phát triển ba trụ cột kỹ thuật chính:

• Giám sát AIoT: Triển khai các hệ thống thực địa tích hợp để thu thập dữ liệu thời gian thực về côn trùng thụ phấn, côn trùng có lợi, tình trạng ra hoa và các điều kiện vi khí hậu cho các vườn sầu riêng và xoài tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
• Phân tích dự báo: Tận dụng AI và công nghệ cảm biến tiên tiến để định lượng rủi ro thụ phấn và xu hướng hoạt động của côn trùng, cung cấp cho nông dân dữ liệu chính xác để đưa ra quyết định tốt hơn.
• Nền tảng tư vấn kỹ thuật số: Cung cấp các khuyến nghị trực tiếp thông qua giao diện web và ứng dụng di động song ngữ cho nông dân và các hợp tác xã.

TS. Thắng chia sẻ: “Mục tiêu của chúng tôi là tiến xa hơn so với quan sát thủ công, hướng đến một cách tiếp cận có cơ sở và dựa trên dữ liệu hơn. Chúng tôi muốn cung cấp cho nông dân những hướng dẫn rõ ràng, kịp thời để họ có thể dự đoán các rủi ro về thụ phấn và ứng phó hiệu quả hơn.”

Bên cạnh đó, dự án cam kết hướng tới sự phát triển công bằng qua phương pháp tiếp cận GEDSI (Bình đẳng giới, Khuyết tật và Hòa nhập xã hội). Giải pháp được thiết kế để đảm bảo phụ nữ và các cộng đồng yếu thế cũng có thể làm chủ công nghệ, giúp các hộ nông dân nhỏ lẻ thụ hưởng trực tiếp từ đổi mới sáng tạo.

TS. Thái Mai Thành nhấn mạnh tầm quan trọng của thiết kế lấy người dùng làm trung tâm: “Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ, mà còn ở việc đảm bảo mọi người có thể sử dụng nó một cách tự tin và hiệu quả. Chúng tôi đang phối hợp chặt chẽ với cộng đồng địa phương để đảm bảo hệ thống phù hợp với nhu cầu thực tế của họ.”

Dự án là minh chứng rõ nét cho cam kết của VinUni trong việc thực hiện các nghiên cứu ứng dụng có tác động cao nhằm giải quyết các thách thức then chốt của xã hội. Đồng thời, sự hợp tác này khẳng định sức mạnh của mối quan hệ đối tác Việt Nam – Úc trong việc áp dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

(*) Chương trình tài trợ hợp tác Aus4Innovation là một phần quan trọng của Chương trình Aus4Innovation, một sáng kiến kéo dài 10 năm (2018-2028) được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc (DFAT), đồng tài trợ và quản lý bởi CSIRO – Cơ quan Khoa học Quốc gia Úc, với sự phối hợp chiến lược cùng Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Qua 5 vòng tài trợ, chương trình đã cung cấp hơn 8 triệu Đô la Úc để hỗ trợ 18 dự án, trao quyền cho các tổ chức Việt Nam và Úc cùng giải quyết các vấn đề quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp, y tế, môi trường và nhiều lĩnh vực khác, theo cách bền vững và toàn diện.