HumansofVinUni | GS.Trần Duy Trác: “Muốn đi thật xa, trước hết phải học cách đi thật sâu” – Một hành trình bền bỉ phía sau những chuẩn mực công nghệ toàn cầu

Trong giới học thuật tinh hoa, người ta thường nhắc đến các bảng xếp hạng danh giá hay những chỉ số trích dẫn choáng ngợp. Nhưng với GS.Trần Duy Trác, câu chuyện đến với lĩnh vực kĩ thuật điện và hành trình trở thành người dẫn dắt tri thức tại ngôi trường danh giá Johns Hopkins lại bắt đầu từ những điều giản đơn hơn thế. Từ một sinh viên gốc Việt theo đuổi ước mơ MIT đến khi trở thành IEEE Fellow, và là một trong những nhà khoa học có đóng góp vào các chuẩn nén dữ liệu toàn cầu, tất cả không phải là một bước nhảy kịch tính, mà là một hành trình tích luỹ bền bỉ, nơi sự kiên trì và “độ lì” khoa học được bồi đắp qua từng ngày làm việc nghiêm túc.

“Kiến trúc sư âm thầm” của kỷ nguyên số

Nếu ví những công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo là phần “bề nổi” dễ nhìn thấy, thì xử lý tín hiệu và hình ảnh – lĩnh vực mà GS.Trác theo đuổi – lại là phần nền tảng âm thầm vận hành phía sau.

Theo chia sẻ của thầy, trước khi một hệ thống có thể “hiểu” dữ liệu, dữ liệu đó cần được tổ chức, biểu diễn, sàng lọc và khử nhiễu một cách đúng đắn. Hay nói cách khác, đó là cách xử lý những tín hiệu thô như hình ảnh, âm thanh hay dữ liệu thành những dạng thông tin có thể phân tích và khai thác hiệu quả.

Những bài toán trong lĩnh vực này, dù mang tính lý thuyết cao, lại đóng vai trò rất thiết thực. Chúng giúp loại bỏ phần dư thừa, giữ lại thông tin quan trọng, và đảm bảo dữ liệu được lưu trữ hay truyền đi một cách tối ưu nhất. Hơn thế nữa, những ý tưởng cốt lõi của nghành xử lý tín hiệu – từ tương quan (correlation), tích chập (convolution), đến lọc (filtering) và biểu diễn đa độ phân giải (multi-resolution representation) – ngày nay đã trở thành những bộ phận cấu trúc không thể thiếu của bộ óc AI hiện đại. Chính vì vậy, xử lý tín hiệu không phải là phần hào nhoáng của công nghệ, mà giống như một “kiến trúc sư âm thầm”, người thiết kế nên cách dữ liệu được hiểu, được biểu diễn, được trao đổi và được tổng hợp thông tin để cùng nhau giải quyết các vấn đề cao cấp hơn trong thế giới số.

Từ nền tảng đó, các công trình nghiên cứu của thầy đã từng bước được tích hợp vào những chuẩn công nghệ như Windows Media Video 9 hay JPEG XR. Tuy nhiên, thầy chia sẻ, những ứng dụng này không phải là mục tiêu ban đầu, mà là kết quả tự nhiên của một quá trình theo đuổi những câu hỏi mang tính căn bản, nơi giá trị được xây dựng từ niềm đam mê và sự thấu hiểu cốt lõi vấn đề, thay vì nỗ lực chạy theo những thành tích chớp nhoáng để cân đong đo đếm.

Khi nghiên cứu là cuộc chạy marathon bền bỉ

Chính cách tiếp cận đi từ nền tảng ấy cũng định hình nên cách GS.Trác nhìn nhận về nghiên cứu khoa học. Chia sẻ về hành trình nghiên cứu của mình, từ những năm tháng đầu làm việc trong môi trường học thuật quốc tế đến khi đạt được những ghi nhận uy tín như danh hiệu IEEE Fellow và nhiều giải thưởng cho các công trình có ảnh hưởng, thầy cho rằng khoa học chưa bao giờ là câu chuyện của những khoảnh khắc bùng nổ ngắn hạn. Với thầy, đó là một hành trình marathon bền bỉ, nơi giá trị không nằm ở việc đạt được kết quả nhanh chóng, mà ở khả năng kiên trì theo đuổi một vấn đề đủ lâu để thực sự hiểu thấu bản chất của nó.

Thầy không ngần ngại nói về sự “lì lợm” trong khoa học: “Đừng quá chú tâm đến kết quả, hãy chú tâm đến con đường mình đi qua. Miễn là mình đi đúng hướng, có những người đồng hành đủ mạnh và đủ niềm tin, kết quả tự nhiên sẽ đến”. Trong kỷ nguyên mà thế giới mải mê với những con số đo lường bề nổi, thầy chọn đứng về phía những giá trị nguyên bản, tin rằng nỗ lực tự thân bền bỉ và tư duy sâu sắc mới là thước đo thực sự của một nhà khoa học chân chính.

Một chương mới tại VinUni

Với vai trò giảng viên liên kết tại Viện Kỹ thuật và Khoa học Máy tính (CECS), GS.Trần Duy Trác cho biết thầy đặc biệt quan tâm đến việc phát triển các hướng nghiên cứu có chiều sâu, đồng thời gắn kết chặt chẽ với những bài toán thực tiễn rất Việt. Trong bối cảnh Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ về công nghệ, thầy nhìn thấy nhiều cơ hội để các phương pháp xử lý tín hiệu và dữ liệu có thể đóng góp trực tiếp vào những lĩnh vực quan trọng như y tế, hình ảnh, môi trường hay phân tích thông tin. Thầy nhận định rằng, những đóng góp có giá trị toàn cầu hoàn toàn có thể bắt đầu từ chính các vấn đề thiết thân xung quanh ta. Khi giải quyết được những bài toán ‘đủ thật, đủ khó và đủ lớn’ của Việt Nam, chúng ta không chỉ tìm ra câu trả lời cho đất nước mà còn tạo nên những đóng góp mang giá trị ngược lại cho thế giới.

Khi nói về định hướng trong thời gian tới, GS.Trác không nhấn mạnh vào những mục tiêu mang tính phô trương, mà quay trở lại với những giá trị căn bản của khoa học: sự nghiêm túc và cẩn trọng trong cách tiếp cận, sự bền bỉ và kiên định trong quá trình, và tinh thần không ngừng hoàn thiện qua từng ngày. Với thầy, vai trò của một nhà khoa học không chỉ dừng lại ở nghiên cứu, mà còn là một người dẫn dắt – một người thầy giúp sinh viên hình thành tư duy độc lập và khả năng đi sâu vào bản chất vấn đề. Điều thầy hướng tới là đặt những “viên gạch” trong việc một môi trường học thuật nơi sinh viên có thể tham gia vào chính quá trình tạo ra tri thức. Ở đó, việc học không chỉ là tiếp nhận kiến thức có sẵn, mà là hành trình học cách đặt câu hỏi, thử nghiệm và kiên trì đi đến tận cùng những vấn đề được cả thế giới quan tâm.

Và có lẽ, thông điệp quan trọng nhất mà thầy gửi gắm cũng được gói gọn trong một câu nói giản dị: “Muốn đi thật xa, trước hết phải học cách đi thật sâu.”

Trong một thế giới nơi tốc độ thường được đặt lên hàng đầu, lựa chọn đi sâu để hiểu rõ bản chất của vấn đề và kiên trì theo đuổi nó không chỉ là một phương pháp nghiên cứu, mà còn là một cách để tạo ra những giá trị bền vững trong khoa học và công nghệ. Đó cũng chính là nền tảng cốt lõi mà các chương trình Thạc sĩ Khoa học tại VinUni kiên định bồi đắp, nơi các nhà nghiên cứu trẻ được rèn luyện để không chỉ am tường về kỹ thuật mà còn sở hữu tư duy đào sâu nhằm kiến tạo nên những giải pháp thay đổi thực tiễn.