Giải quyết thách thức thực thi: Vai trò của VinUni trong việc hiện thực mục tiêu năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) của Việt Nam

Tại Ngày hội Nghiên cứu (Research Day & Bootcamp 2026) vừa qua, Tiến sĩ Cấn Văn Lực, Viện trưởng Viện Đào tạo và Nghiên cứu BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính – Tiền tệ Quốc gia, đã đưa ra những đánh giá sâu sắc mang tính thực tiễn về quỹ đạo phát triển kinh tế – xã hội của đất nước. Việt Nam từ trước đến nay luôn xuất sắc trong việc hoạch định các kế hoạch dài hạn đầy tham vọng, điển hình là các mục tiêu phát triển cho năm 2030 và 2045. Tuy nhiên, như Tiến sĩ Lực đã chỉ ra, điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở khâu thiết kế tầm nhìn, mà nằm ở thực thi chính sách.

Để thu hẹp khoảng cách này, Tiến sĩ Lực đã đưa ra một khuyến nghị chiến lược: VinUni cần chuyển dịch từ một cơ sở đào tạo thuần túy sang mô hình “Đại học kiến tạo, tác động quốc gia” – một chủ thể chủ động kết nối giữa nghiên cứu học thuật, ứng dụng thực tiễn trong doanh nghiệp và hoạch định chính sách quốc gia.

Đây không còn là tầm nhìn tương lai, mà là định hướng chiến lược mà VinUni đang tích cực hiện thực hóa. Bằng việc gắn kết các mô hình đào tạo, nghiên cứu và hợp tác với các động lực phát triển cốt lõi của đất nước, VinUni đang chứng minh cách một trường đại học hiện đại có thể đóng vai trò như một chất xúc tác thúc đẩy khâu thực thi ở quy mô quốc gia.

Động lực TFP của Việt Nam: Hành động qua 5 Trụ cột

Trọng tâm trong chiến lược đưa Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình là bước chuyển dịch vĩ mô lớn: chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng dựa vào nguồn lao động giá rẻ và thâm dụng vốn sang mô hình tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo. Tiến sĩ Lực nhấn mạnh rằng Việt Nam phải nâng tỷ lệ đóng góp của Năng suất Nhân tố Tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng GDP lên mức 55% vào năm 2030 (so với mức khoảng 47% hiện nay).

Vì nguồn vốn và lao động luôn có giới hạn, TFP chính là thước đo tối ưu cho thấy mức độ hiệu quả trong việc sử dụng các nguồn lực của một quốc gia. VinUni được cấu trúc để đóng góp trực tiếp vào cả 5 trụ cột của TFP thông qua giáo dục, nghiên cứu, và các hoạt động hợp tác với địa phương:

• Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi Số: Không chỉ tập trung vào các công bố khoa học các trung tâm nghiên cứu của VinUni nhắm tới nghiên cứu và phát triển các công nghệ chiến lược quốc gia có tác động lớn đến phát triển kinh tế như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot & tự động hóa, lưu trữ năng lượng, vật liệu mới, công nghệ y sinh.
• Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Để thu hẹp khoảng cách về năng suất lao động trong khu vực – nơi các nền kinh tế tiên tiến như Singapore vẫn đang vượt xa về hiệu suất lao động trong nước – Việt Nam cần một thế hệ lãnh đạo mới có trình độ chuyên môn cao và nhạy bén về công nghệ. Chương trình đào tạo của VinUni được thiết kế nhằm bồi dưỡng tư duy giải quyết vấn đề phức tạp, chuẩn bị cho sinh viên sẵn sàng tạo ra giá trị đột phá trong các lĩnh vực có năng suất cao.
• Tối ưu hóa hiệu quả thị trường và thương mại hóa: Một điểm yếu trong giáo dục đại học Việt Nam lâu nay là thiếu hụt cơ chế chuyển giao công nghệ. VinUni đang tích cực tái cấu trúc quy trình này, đảm bảo các tài sản trí tuệ được hình thành từ nhà trường được thương mại hóa cùng với các đối tác doanh nghiệp và địa phương.
• Phát triển hạ tầng và tối ưu hóa logistics: Chi phí logistics cao vẫn là một gánh nặng lớn đối với năng lực cạnh tranh của Việt Nam. VinUni định vị chiến lược để gắn kết chương trình nghiên cứu tương lai với trụ cột này, tìm kiếm các cơ hội hợp tác trong giao thông thông minh và tối ưu hóa chuỗi cung ứng nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh trong nước.
• Đồng kiến tạo Chính sách và Thể chế: Một trường đại học định hướng tác động không thể hoạt động biệt lập; trái lại, cần chủ động tham gia xây dựng các khung thể chế định hướng cho sự phát triển của đất nước. Trung tâm Chuyển đổi Xanh Thông minh (GREEN-X) của VinUni là một minh chứng cho nỗ lực đồng kiến tạo này. GREEN-X làm việc trực tiếp với các tỉnh thành và địa phương tại Việt Nam để xây dựng các kế hoạch chuyển đổi xanh, dựa trên cơ sở dữ liệu khoa học chặt chẽ. Bằng việc chuyển hóa các nghiên cứu thành chính sách hành động thực tế ở địa phương, GREEN-X đảm bảo các chính quyền khu vực có được bản thiết kế chiến lược cần thiết để thực thi phát triển bền vững.

Môi trường thử nghiệm thực tế: Hiện thực hóa mô hình “Ba Nhà”

Lợi thế cạnh tranh trong mô hình vận hành của VinUni là sự tích hợp sâu sắc với hệ sinh thái doanh nghiệp của Tập đoàn Vingroup. Mối quan hệ này mang lại cho giảng viên và sinh viên một “môi trường thử nghiệm” (sandbox) thực tế và sống động. Những phát kiến trong lĩnh vực di chuyển điện hóa, năng lượng xanh hay y tế thông minh không chỉ nằm trên trang giấy; chúng được triển khai, thử nghiệm hiệu năng và nhân rộng quy mô trong thời gian thực. Môi trường tích hợp này tạo nên mô hình liên kết “Ba nhà” mạnh mẽ giữa Nhà trường, Nhà nước và Doanh nghiệp hoạt động trong một định hướng thống nhất.

Hệ sinh thái này cũng chính là công cụ mạnh mẽ nhất để thu hút nhân tài. Như Tiến sĩ Lực đã chia sẻ, việc thu hút và giữ chân các nhà nghiên cứu xuất sắc toàn cầu không chỉ nằm ở khía cạnh đãi ngộ tài chính. Những bộ óc ưu tú luôn bị hấp dẫn bởi một môi trường nơi nghiên cứu của họ được thử thách, hỗ trợ và có một lộ trình trực tiếp để tạo ra tác động ở quy mô quốc gia. Bằng cách mang đến cơ hội tiếp cận trực tiếp các doanh nghiệp và giải quyết các bài toán chiến lược của đất nước, VinUni đã trở thành điểm hội tụ của những tài năng toàn cầu hướng tới đổi mới sáng tạo có mục tiêu rõ ràng.

Theo định hướng của GS. Laurent El Ghaoui – Phó Hiệu trưởng Phụ trách Nghiên cứu và Đổi mới Sáng tạo, VinUni kiến tạo một hệ sinh thái nơi nghiên cứu khoa học và thương mại hóa công nghệ là hai mặt của cùng một sứ mệnh. Volterra, spinoff được ươm mầm từ Trung tâm Trí tuệ Môi trường (CEI), là minh chứng từ phòng lab đến sản phẩm sạc xe điện thông minh tích hợp năng lượng tái tạo. Tiếp nối hướng đi đó, các nhóm nghiên cứu tại VinUni đang phát triển cảm biến chi phí thấp phục vụ quan trắc chất lượng không khí và cảnh báo sớm thiên tai, công nghệ thiết thực, sẵn sàng triển khai ở quy mô quốc gia. Đây là con đường VinUni chọn để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp công nghệ.

Chất xúc tác Trí tuệ của Việt Nam

Khi Việt Nam tiến dần đến các cột mốc năm 2030 và 2045, vai trò của trường đại học cần phải được định nghĩa lại một cách toàn diện, không thể duy trì lối mòn của việc nghiên cứu học thuật biệt lập.

VinUni đại diện cho một mô hình giáo dục mới: một trường học linh hoạt, được hậu thuẫn bởi khu vực tư nhân nhưng mang trong mình sứ mệnh cộng đồng sâu sắc. Đồng hành và nhất quán với các định hướng lớn của quốc gia như Nghị quyết 68 và Nghị quyết 71, VinUni không chỉ dừng lại ở việc hoạch định tương lai. Bằng cách thúc đẩy Năng suất Nhân tố Tổng hợp (TFP), giải quyết các điểm nghẽn thực tế tại địa phương và đồng kiến tạo chính sách xanh cùng các tỉnh thành trong nước, VinUni đang tích cực đồng hành thu hẹp khoảng cách giữa hoạch định và thực thi – biến những khát vọng dài hạn của Việt Nam thành những kết quả thực tế, bền vững.